{"id":1213,"date":"2024-09-07T20:27:38","date_gmt":"2024-09-07T18:27:38","guid":{"rendered":"https:\/\/costadamorte.info\/?post_type=libro&p=1213"},"modified":"2024-11-21T19:05:17","modified_gmt":"2024-11-21T18:05:17","slug":"arquitectura-megalitica-duplicar","status":"publish","type":"libro","link":"https:\/\/guia.visitacostadamorte.com\/gl\/libro\/arquitectura-megalitica-duplicar\/","title":{"rendered":"Arquitectura megal\u00edtica"},"content":{"rendered":"\n

A ocupaci\u00f3n humana no territorio da Costa da Morte \u00e9 moito m\u00e1is antiga que a dataci\u00f3n que aportaron os poucos \u00fatiles l\u00edticos que se descubriron en lugares como a lagoa de Alcai\u00e1n (Coristanco) ou Baldaio (Carballo). A humidade e acidez do solo, coma en case toda Galicia, non permite a conservaci\u00f3n de restos \u00f3seos por moito tempo.<\/p>\n\n\n\n

A primeira cultura da que dispo\u00f1emos restos arqueol\u00f3xicos abundantes \u00e9 a megal\u00edtica<\/strong>, que ten a s\u00faa dataci\u00f3n m\u00e1is antiga a comezos do IV milenio a. C., cronolox\u00eda que os investigadores atrib\u00faen \u00e1s primeiras antas como a de Dombate antigo.<\/p>\n\n\n\n

O seu nome procede das palabras gregas megas<\/em> (grande) e lithos<\/em> (pedra). Os seus restos est\u00e1n formados por unha estrutura p\u00e9trea popularmente co\u00f1ecida como anta<\/strong> ou arca<\/strong>, e tam\u00e9n dolmen<\/strong>, palabra que en bret\u00f3n significa \u201cmesa grande de pedra\u201d. O t\u00famulo de terra, \u00e1s veces reforzado cunha coiraza de pedra, que rodea esta estrutura p\u00e9trea co\u00f1\u00e9cese popularmente como m\u00e1moa<\/strong>, medo\u00f1a<\/strong> ou medorra<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

A forma m\u00e1is habitual das m\u00e1moas \u00e9 a circular ou a ovalada e o seu di\u00e1metro oscila entre os 10 e 30 metros. A s\u00faa elevaci\u00f3n sobre o terreo var\u00eda entre un e tres metros. Moitas das m\u00e1moas que ocultan no seu interior a anta, debido \u00e1 erosi\u00f3n sufrida polo paso do tempo ou pola acci\u00f3n humana, deixaron ao descuberto parte da estrutura da c\u00e1mara sepulcral, \u00e9 dicir, os dolmens que vemos na actualidade. Non obstante, na maior\u00eda dos casos, o que percibimos \u00e9 o t\u00famulo t\u00e9rreo, cunha concavidade na parte superior, que se produciu ao intentar extraer as pedras das c\u00e1mara para darlle un novo uso ou coa finalidade de facerse cun hipot\u00e9tico tesouro, claramente inexistente, pero presente no ideario popular, sobre todo desde comezos do s\u00e9culo XVII, cando o rei Felipe III lle concedeu unha c\u00e9lula ao licenciado V\u00e1zquez de Orxas para abrir os t\u00famulos e retirar deles eses posibles tesouros. Isto motivou que a maior\u00eda das m\u00e1moas sufrisen agresi\u00f3ns. Estas a\u00ednda contin\u00faan na actualidade a pesar de estaren perseguidas pola lei. A construci\u00f3n de pistas da parcelaria e doutras v\u00edas de comunicaci\u00f3n, as\u00ed como os labores agr\u00edcolas e forestais, foron a causa da desaparici\u00f3n de boa parte deste valioso patrimonio hist\u00f3rico. Con todo isto, na Costa da Morte, hai catalogados m\u00e1is de 600 xacementos megal\u00edticos entre m\u00e1moas e dolmens.<\/p>\n\n\n\n

\"28.
Ma\u0301moa do Seixo (Tourin\u0303a\u0301n, Muxi\u0301a)<\/strong><\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dentro do longo per\u00edodo que se mantivo a cultura megal\u00edtica, dist\u00ednguense varias etapas ou fases, segundo a tipolox\u00eda dos monumentos. Seguindo ao arque\u00f3logo Ant\u00f3n Rodr\u00edguez Casal, diferenciamos tres:<\/p>\n\n\n\n

Unha fase inicial<\/strong>, que comprender\u00eda aproximadamente desde o ano 3500 a. C. ata o 3000 a. C., que foi cando se constru\u00edron as antas m\u00e1is simples con c\u00e1mara \u00fanica, de forma poligonal ou subcircular, cerrada. Un exemplo delas ser\u00eda a de Dombate antigo<\/strong>. Seguir\u00edalle unha fase intermedia<\/strong>, que se corresponde co momento de expansi\u00f3n deste tipo de arquitectura funeraria, na que se levantaron monumentos de maiores dimensi\u00f3ns e con corredor de entrada orientado cara ao leste. Abranguer\u00eda aproximadamente desde o ano 3000 a. C. ata o 2500 a. C. Foi durante esta fase cando se constru\u00edron as antas m\u00e1is importantes da Costa da Morte: Dombate <\/strong>(Borneiro, Cabana de Berganti\u00f1os), Pedra da Arca<\/strong> (Cerqueda, Malpica) Pedra da Arca ou Casa dos Mouros<\/strong> (Ba\u00ed\u00f1as, Vimianzo), Pedra Cuberta<\/strong> (Treos, Vimianzo), Arca da Piosa<\/strong> (Mu\u00ed\u00f1o, Zas), Pedra Vix\u00eda<\/strong> (Lamas, Zas), Mina da Parxubeira<\/strong> (Eir\u00f3n, Mazaricos), Pedra Moura<\/strong> (Aldemunde, Carballo) ou Pedra Embarrada<\/strong> (Ferreira, Coristanco).<\/p>\n\n\n\n

Por \u00faltimo estar\u00eda a denominada fase final<\/strong>, que comprender\u00eda desde o ano 2500 a. C. ata o 2000 a. C., caracterizada pola construci\u00f3n de antas de forma cadrada ou rectangular cunha \u00fanica cuberta. Un exemplo deste tipo ser\u00edan a Casota de Fre\u00e1n<\/strong> (Berdoias, Vimianzo) ou a Fornela dos Mouros<\/strong> (Nande, Laxe), que ser\u00edan os \u00faltimos monumentos deste tipo de enterramento colectivo. Logo foron substitu\u00eddos por estruturas m\u00e1is pequenas, denominadas cistas<\/strong>, de enterramento individual, como a que se descubriu en Taraio (Cerqueda, Malpica), actualmente no Museo Arqueol\u00f3xico e Hist\u00f3rico do Castelo de Santo Ant\u00f3n da Coru\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n

\"29.
Dolmen da Arca da Piosa (Mui\u0301n\u0303o, Zas)<\/em><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ademais dos dolmens e m\u00e1moas, tam\u00e9n se incl\u00faen neste per\u00edodo megal\u00edtico outras construci\u00f3ns, como as pedras fitas<\/strong> ou menhires<\/strong> e os c\u00edrculos l\u00edticos<\/strong> ou cr\u00f3mlech<\/strong>. No concello da Laracha cons\u00e9rvase o menhir do Marco da Anta<\/strong>, na parroquia de Erboedo, que acada unha altura de 2,05 m e a s\u00faa base mide uns 74 cm de circunferencia. O arque\u00f3logo Luis Monteagudo xa o deu a co\u00f1ecer no ano 1950. Hai outra pedra fita ou menhir situado no monte Nariga, nos l\u00edmites dos concellos de Malpica e Ponteceso, denominado O Fuso da Moura<\/strong>, que mide 2,5 m de alto e uns 40 cm por cada cara na parte intermedia.<\/p>\n\n\n\n

Canto \u00e1 existencia de c\u00edrculos l\u00edticos, hai referencia dalg\u00fans deles neste territorio. O m\u00e1is co\u00f1ecido \u00e9 o da Eira das Meigas<\/strong> de monte Neme, pero non se conserva o orixinal. Hai unha r\u00e9plica preto de onde estaba o anterior.<\/p>\n\n\n\n

Esta cultura megal\u00edtica xorde nun momento no que se producen unha serie de cambios nos grupos sociais primitivos que habitaban este noso territorio, coincidindo co per\u00edodo Neol\u00edtico<\/strong>, tales como a aparici\u00f3n da pr\u00e1ctica da agricultura e da gander\u00eda, a invenci\u00f3n de novos \u00fatiles de pedra pulida ou o uso da cer\u00e1mica, innovaci\u00f3ns que conducir\u00e1n \u00e1s primeiras formas dun sedentarismo progresivo. Estes cambios de tipo econ\u00f3mico e social levaron a unha modificaci\u00f3n do sentir relixioso que se manifesta nunha crecente preocupaci\u00f3n pola vida de ultratumba, que explicar\u00eda o motivo da construci\u00f3n de todos estes monumentos funerarios existentes en todo o territorio da Costa da Morte, e no resto de Galicia.<\/p>\n\n\n\n

\"31.
Pedra Fita ou menhir do Marco da Anta (Erboedo, A Laracha)<\/em><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dispo\u00f1emos de moi pouca informaci\u00f3n de como era a vida destas comunidades que habitaron o noso territorio hai m\u00e1is de 4000 anos e que nos legaron toda esta arquitectura megal\u00edtica. Non conservamos restos dos seus poboados, seguramente constru\u00eddos con materiais perecedoiros polo seu xeito de vida semin\u00f3mada e que practicar\u00edan un pastoreo transhumante e unha agricultura itinerante.<\/p>\n\n\n\n

A existencia de numerosas m\u00e1moas en toda esta nosa rexi\u00f3n xeogr\u00e1fica, m\u00e1is a cantidade delas que se destru\u00edron e non chegaron a n\u00f3s, ind\u00facenos a pensar nunha poboaci\u00f3n bastante numerosa, dispersa polo territorio e agrupada en clans familiares, que ocupar\u00edan \u00e1reas concretas, nas que os t\u00famulos actuar\u00edan como elementos de cohesi\u00f3n do grupo e de dominio do espazo no que habitaban.<\/p>\n\n\n\n

O feito de que estes monumentos funerarios fosen de enterramento colectivo indicar\u00eda a existencia dunha sociedade sen unha estratificaci\u00f3n clara, non obstante, para levantar as grandes antas ser\u00edan necesarios grupos xerarquizados cunha certa clase dirixente. Isto tam\u00e9n explicar\u00eda as diferenzas entre os enxovais atopados. Tanto o transporte das grandes laxes que forman a c\u00e1mara desde o lugar de orixe como a propia construci\u00f3n do monumento precisar\u00eda de grupos numerosos<\/p>\n\n\n\n

\"32.imaxes
Imaxes da posible construcio\u0301n dun dolmen (Wikipedia)<\/em><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

El transporte de esas moles p\u00e9treas se har\u00eda a base de tiro de personas y animales, bien por un sistema de arrastre o utilizando troncos con forma de rollos. Una vez transportadas las piedras, se cavaban los hoyos para colocar los esteos <\/strong><\/em>o ortoestatos <\/strong>de la c\u00e1mara y del corredor, calz\u00e1ndolos con piedras menudas; luego se levantaba el t\u00famulo de tierra, llenando tambi\u00e9n el interior de la c\u00e1mara. El propio t\u00famulo hac\u00eda de rampa para arrastrar la tampa <\/strong><\/em>o cubierta de la construcci\u00f3n. Finalmente se extra\u00eda la tierra del interior para dejarlo libre y llevar a cabo los enterramientos.<\/p>\n\n\n\n

Los materiales encontrados dentro o en los exteriores de las antas son m\u00e1s bien escasos. Esta pobreza de objetos podr\u00eda deberse a los continuos saqueos sufridos a lo largo del tiempo, a las pocas excavaciones que a\u00fan se realizaron, pero tambi\u00e9n a la mala conservaci\u00f3n de muchos de los monumentos. Entre los objetos encontrados estar\u00edan: peque\u00f1os \u00fatiles de piedra lascada, como cuchillos o puntas de flecha; otros de piedra pulida, como machados o azuelas. Adornos y objetos de culto, indicativos de riqueza o distinci\u00f3n social, como cuentas de collar o idoli\u00f1os<\/em>. Son muy abundantes los restos de cer\u00e1mica, desde formas convexas simples y abiertas hasta las piezas de paredes verticales y formas cerradas o rectas sencillas. Hay cer\u00e1mica impresa, acanalada, incisa o de tipo campaniforme.<\/p>\n\n\n\n

En el interior de algunos d\u00f3lmenes tambi\u00e9n aparecieron grabados<\/strong> en algunas losas, de dif\u00edcil significaci\u00f3n como ocurre con la figura denominada The Ting <\/em>de Dombate o en el dolmen de Pedra Embarrada, de Coristanco. En otros, como en Pedra Cuberta, Casa dos Mouros o en Dombate, se encontraron restos de pintura <\/strong>de color rojo, negro o blanco.<\/p>\n\n\n\n

Entre todas las grandes antas o d\u00f3lmenes que hay en A Costa da Morte destaca el de Dombate, conocido tambi\u00e9n como la \u201ccatedral de las antas gallegas\u201d, excavado por el arque\u00f3logo Jos\u00e9 M.\u00aa Bello entre 1987 y 1989, en el que entre otros descubrimientos, destacan las pinturas <\/strong>de las losas de la c\u00e1mara y del corredor, distribuidas en registros horizontales, la aparici\u00f3n dentro de la masa tumular de otro monumento anterior, el denominado \u201cDombate antigo\u201d<\/strong> y el conjunto de veinte idoli\u00f1os<\/strong><\/em>, encontrados a la entrada del corredor.<\/p>\n\n\n\n

<\/path><\/path><\/path><\/path><\/path><\/path><\/span>Despu\u00e9s de permanecer todo el yacimiento durante m\u00e1s de veinte a\u00f1os cubierto con una lona pl\u00e1stica o a la intemperie, en el a\u00f1o 2011 se cubri\u00f3 con una estructura de madera y vidrio para proteger las pinturas. Tambi\u00e9n se construy\u00f3 un centro de interpretaci\u00f3n y recepci\u00f3n de visitantes. Este monumento recibe unos 30.000 visitantes al a\u00f1o.<\/p>\n\n\n\n

La arquitectura megal\u00edtica representa uno de los principales activos tur\u00edsticos de A Costa da Morte, por tal motivo conviene cuidarla y ponerla en valor. En el a\u00f1o 2003 el gobierno de la Xunta de Galicia aprob\u00f3 el proyecto de la creaci\u00f3n del Parque Megal\u00edtico da Costa da Morte<\/strong> con esa finalidad, pero desde entonces permaneci\u00f3 en el olvido. En estos \u00faltimos a\u00f1os la diputaci\u00f3n provincial de A Coru\u00f1a, propietaria del dolmen de Dombate, se est\u00e1 interesando por recuperar aquella iniciativa con la colaboraci\u00f3n de aquellos ayuntamientos que disponen de monumentos de esta \u00e9poca. Estar\u00eda bien que todas las administraciones se pusiesen de acuerdo y sacaran este proyecto adelante lo antes posible.<\/p>\n\n\n\n


<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":12,"template":"","pagina-padre":[95],"level-pagina":[66],"class_list":["post-1213","libro","type-libro","status-publish","hentry","pagina-padre-raices-historicas-gl","level-pagina-66"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guia.visitacostadamorte.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/libro\/1213","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guia.visitacostadamorte.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/libro"}],"about":[{"href":"https:\/\/guia.visitacostadamorte.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/libro"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guia.visitacostadamorte.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/guia.visitacostadamorte.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/libro\/1213\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1252,"href":"https:\/\/guia.visitacostadamorte.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/libro\/1213\/revisions\/1252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guia.visitacostadamorte.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"pagina-padre","embeddable":true,"href":"https:\/\/guia.visitacostadamorte.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/pagina-padre?post=1213"},{"taxonomy":"level-pagina","embeddable":true,"href":"https:\/\/guia.visitacostadamorte.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/level-pagina?post=1213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}